Opposite Words in हिंदी
किसी शब्द का विपरीत या उल्टा अर्थ देने वाले शब्दों को विलोम शब्द, विपरीतार्थक अथवा प्रतिलोम शब्द कहते है, जैसे- सत्य-असत्य , ज्ञान – अज्ञान , नवीन -प्राचीन आदि, Opposite words प्रतियोगी परीक्षाओं में हिंदी विषय में अधिकांशतः पूछें जाते है, तथा हिंदी भाषा में विलोम शब्दों का विशेष महत्व है, आपको इस पेज पर परीक्षा से सम्बंधित कुछ महत्वपूर्ण शब्दों के बारे में बता रहें है |
ये भी पढ़े: जब पढनें में मन ना लगे तो क्या करे ?

ये भी पढ़े: प्रतियोगी परीक्षा की तैयारी कैसे करे
ये भी पढ़े: विभिन्न स्तर की परीक्षाओं की तैयारी कैसे करे
विलोम शब्दों से सम्बंधित महत्वपूर्ण जानकारी
- शब्द जिस स्तर का हो, उसका विलोम भी उसी स्तर का होना अति आवश्यक है, यदि शब्द तत्सम है, तो विलोम भी तत्सम होगा, जैसे – हस्ति – हस्तिनी, यदि शब्द तद्भव है तो विलोम भी तद्भव होगा, जैसे – हाथी – हथिनी
- संज्ञा का विपरीतार्थी शब्द संज्ञा तथा विशेषण के लिए विशेषण शब्द ही विलोम होगा, जैसे – अधिक का न्यून, अधिक का विलोम ‘कम’ नहीँ होगा, क्योकि ‘कम’ शब्द उर्दू का है, कम का विलोम ज्यादा होगा
ये भी पढ़े: 12th Arts के बाद किसी भी क्षेत्र में करियर कैसे बनाए
ये भी पढ़े: पुरानी और नई एनसीईआरटी पुस्तकों में क्या अंतर है?
विलोम शब्द (Opposite Words in Hindi)
| शब्द | विलोम |
| दिन | रात |
| अच्छा | बुरा |
| राजा | रानी |
| बालक | बालिका |
| स्त्री | पुरुष |
| कृतज्ञ | कृतघ्न |
| अंकुश | निरंकुश |
| अचल | चल |
| अजल | निर्जल |
| वृष्टि | अनावृष्टि |
| अनंत | अंत |
| अति | अल्प |
| अथ | इति |
| अतुकान्त | तुकान्त |
| अतिवृष्टि | अनावृष्टि |
| अनाहूत | आहुत |
| अनुकूल | प्रतिकूल |
| अनुरक्ति | विरक्ति |
| अनित्य | नित्य |
| अनुलोम | विलोम |
| अनभिज्ञ | भिग |
| अभिज्ञ | अनभिज्ञ |
| अंतर | बाह्य |
| अंशतः | पूर्णतः |
| अल्पकालीन | दीर्घकालीन |
| अल्पज्ञ | बहुज्ञ |
| अपेक्षित | अनपेक्षित |
| अधुनातन | पुरातन |
| अस्पृश्य | स्पृश्य |
| अंगीकार | अस्वीकार |
| अधर्म | सध्दर्म |
| अदोष | सदोष |
| अल्पायु | दीर्घायु |
| अभ्यस्त | अनभ्यस्त |
| अनुरक्त | विरक्त |
| अमर | मर्त्य |
| अतल | वितल |
| अवर | प्रवर |
| अमावस्या | प्रूर्णिमा |
| असली | नकली |
| अरूचि | सुरूचि |
| अज्ञ | विज्ञ |
| उत्थान | पतन |
| आग्रह | दुराग्रह |
| एकता | अनेकता |
| अनुज | अग्रज |
| आकर्षण | विकर्षण |
| उद्यमी | आलसी |
| अधिक | न्यून |
| आदान | प्रदान |
| उर्वर | ऊसर |
| एक | अनेक |
| आलस्य | स्फूर्ति |
| अर्थ | अनर्थ |
| उधार | नगद |
| उत्कृष्ट | निकृष्ट |
| उत्तम | अधम |
| आदर्श | यथार्थ |
| आय | व्यय |
| स्वाधीन | पराधीन |
| आहार | निराहार |
| दाता | याचक |
| ठोस | तरल |
| यश | अपयश |
| सगुण | निर्गुण |
| मूक | वाचाल |
| रुग्ण | स्वस्थ |
| रक्षक | भक्षक |
| वरदान | अभिशाप |
| शुष्क | आर्द्र |
| हर्ष | शोक |
| क्षणिक | शाश्वत |
| रात | दिन |
| लगभग | पूरा |
| लक्षण | कुलक्षण |
| लक्षित | अलक्षित |
| लड़ना | मिलना |
| लगाव | हटाना |
| लचीला | कठोर |
| लहू | पसीना |
| नख | शिख |
| अमृत | विष |
| अथ | इति |
| अन्धकार | प्रकाश |
| अल्पायु | दीर्घायु |
| इच्छा | अनिच्छ। |
| उत्कर्ष | अपकर्ष |
| अनुराग | विराग |
| आदि | अंत |
| आगामी | गत |
| उत्थान | पतन |
| आग्रह | दुराग्रह |
| दाता | याचक |
| खेद | प्रसन्नता |
| गुप्त | प्रकट |
| प्रत्यक्ष | परोक्ष |
| घृणा | प्रेम |
| सजीव | निर्जीव |
| सुगंध | दुर्गन्ध |
| मौखिक | लिखित |
| क्रय | विक्रय |
| दुर्लभ | सुलभ |
| निरक्षर | साक्षर |
| नूतन | पुरातन |
| बंधन | मुक्ति |
| ठोस | तरल |
| यश | अपयश |
| सगुण | निर्गुण |
| मूक | वाचाल |
| रुग्ण | स्वस्थ |
| रक्षक | भक्षक |
| वरदान | अभिशाप |
| सपूत | कपूत |
| शुष्क | आर्द्र |
| हर्ष | शोक |
| क्षणिक | शाश्वत |
| विधि | निषेध |
| विधवा | सधवा |
| शयन | जागरण |
| शीत | उष्ण |
| सक्रिय | निष्क्रय |
| सफल | असफल |
| आसक्त | अनाशक्त |
| आदर्श | यथार्थ |
| आगमन | गमन |
| आध्यात्मिक | भौतिक |
| आस्था | अनास्था |
| इच्छा | अनिच्छा |
| इहलोक | परलोक |
| ईश्वर | अनीश्वर |
| ईर्ष्या | प्रेम |
| उत्कर्ष | अपकर्ष |
| उषा | संध्या |
| उग्र | सौम्य |
| उदार | अनुदार |
| उचित | अनुचित |
| उपकार | अपकार |
| उत्थान | पतन |
| उधार | नगद |
| उन्नति | अवनति |
| अकाल | सुकाल |
| अक्रुर | क्रुर |
| अकलुष | कलुष |
| अग्राह्य | ग्राह्य |
| अग्रज | अनुज |
| अगला | पिछला |
| अग्रिम | अन्तिम |
| अमृत | विष |
| अर्पण | ग्रह्र्ण |
| अपेक्षा | उपेक्षा |
| अर्वाचीन | प्राचीन |
| अपकार | उपकार |
| अवलम्ब | निरालम्ब |
| अल्प | अधिक |
| अधम | उत्तम |
| अवनत | उन्नत |
| अन्तरंग | बहिरंग |
| अनाथ | सनाथ |
| अथ | इति |
| आदर | अनादर |
| अदेय | देय |
| अन्तरंग | बहिरंग |
| अपकार | उपकार |
| अनागत | आगत |
| अनिष्ट | इष्ट |
| अस्त | उदय |
| अस्ताचल | उदयाचल |
| अनातुर | आतुर |
| अनैतिहासिक | ऐतिहासिक |
| अपचार | उपचार |
| अवरोह | आरोह |
| अनुर्तीण | उर्तीण |
| रात | दिन |
| अमृत | विष |
| अथ | इति |
| अन्धकार | प्रकाश |
| अल्पायु | दीर्घायु |
| इच्छा | अनिच्छ |
| उत्कर्ष | अपकर्ष |
| अनुराग | विराग |
| आदि | अंत |
| आगामी | गत |
| खेद | प्रसन्नता |
| गुप्त | प्रकट |
| प्रत्यक्ष | परोक्ष |
| घृणा | प्रेम |
| सजीव | निर्जीव |
| सुगंध | दुर्गन्ध |
| मौखिक | लिखित |
| संक्षेप | विस्तार |
| घात | प्रतिघात |
| निंदा | स्तुति |
| मितव्यय | अपव्यय |
| सरस | नीरस |
| सौभाग्य | दुर्भाग्य |
| मोक्ष | बंधन |
| कृतज्ञ | कृतघ्न |
| क्रय | विक्रय |
| दुर्लभ | सुलभ |
| निरक्षर | साक्षर |
| नूतन | पुरातन |
| बंधन | मुक्ति |
| विधि | निषेध |
| विधवा | सधवा |
| शयन | जागरण |
| शीत | उष्ण |
| सक्रिय | निष्क्रय |
| सफल | असफल |
| सज्जन | दुर्जन |
| शुभ | अशुभ |
| संतोष | असंतोष |
| विधि | निषेध |
| एकता | अनेकता |
| अनुज | अग्रज |
| आकर्षण | विकर्षण |
| उद्यमी | आलसी |
| अधिक | न्यून |
| आदान | प्रदान |
| उर्वर | ऊसर |
| एक | अनेक |
| आलस्य | स्फूर्ति |
| अर्थ | अनर्थ |
| उधार | नगद |
| अपेक्षा | नगद |
| उपस्थित | अनुपस्थित |
| अतिवृष्टि | अनावृष्टि |
| उत्कृष्ट | निकृष्ट |
| उत्तम | अधम |
| आदर्श | यथार्थ |
| आय | व्यय |
| स्वाधीन | पराधीन |
| आहार | निराहार |
| संक्षेप | विस्तार |
| घात | प्रतिघात |
| निंदा | स्तुति |
| मितव्यय | अपव्यय |
| सरस | नीरस |
| सौभाग्य | दुर्भाग्य |
| मोक्ष | बंधन |
| कृतज्ञ | कृतघ्न |
| सज्जन | दुर्जन |
| शुभ | अशुभ |
| संतोष | असंतोष |
| आतुर | शांत |
| आगामी | विगत |
| आरोह | अवरोह |
| आचार | अनाचार |
| आदत्त | प्रदत्त |
| आदर | अनादर |
| आदान | प्रदान |
| उचित | अनुचित |
| आरम्भ | अंत |
| आह्वान | विसर्जन |
| आवृत | अनावृत |
| आकर्ष | विकर्ष |
| आकर्षण | विकर्षण |
| आद्र | शुष्क |
| आच्छादित | अनाछ्दित |
| आहार | अनाहार |
| आशा | निराशा |
| आधुनिक | प्राचीन |
| आशीर्वाद | अभिशाप |
| उपयुक्त | अनुपयुक्त |
| उपाय | निरुपाय |
| एकांगी | सर्वांगीण |
| कनिष्ठ | ज्येष्ठ |
| कृष | स्थूल |
| कृष्ण | शुक्ल |
| गुप्त | प्रकट |
| ग्रामीण | शहरी |
| घात | प्रतिघात |
| छली | निश्चल |
| छूत | अछूत |
| जल | थल |
| जन्म | मृत्यु |
| जंगली | पालतू |
| दयालु | निर्दयी |
| धीर | अधीर |
| नख | शिख |
| निरक्षर | साक्षर |
ये भी पढ़े: दिमाग तेज़ कैसे करें – ये सबसे आसान उपाय करे
हमारें पोर्टल kaiseinhindi.com के माध्यम से आप इस तरह की और भी जानकरियाँ प्राप्त कर सकते है | हमारे पोर्टल पर आपको करंट अफेयर्स, डेली न्यूज़,आर्टिकल तथा प्रतियोगी परीक्षाओं से सम्बंधित लेटेस्ट जानकारी प्राप्त कर सकते है|
यदि आपको यह जानकारी पसंद आयी हो, तो कृपया हमारे Facebook पेज को लाइक करें और पोर्टल को सब्सक्राइब करना न भूलें। यहाँ हमने शब्दों के विलोम शब्दों के बारे में बताया है। यदि आपके मन में कोई प्रश्न है या अधिक जानकारी चाहते हैं, तो कृपया टिप्पणियों में पूछें। हम आपकी प्रतिक्रिया और सुझाव की प्रतीक्षा कर रहे हैं।
ये भी पढ़े: बेहतर प्रेजेंटेशन देने के टिप्स
ये भी पढ़े: Current Affairs की तैयारी कैसे कर
ये भी पढ़े: ये 5 बातें जो आपको सफल नहीं होनें देंगी
ये भी पढ़े: सरकारी नौकरी मिलेगी जरूर अगर आपका करेंट अफेयर्स होगा मजबूत











